यस पटकको दशैंमा कहिले के गर्ने ?

दशैं धार्मिक पर्व मात्र नभएर नेपाली समाजको पारिवारिक तथा सामाजिक पुनर्मिलनको पर्व पनि हो ।
वर्षभरि देश तथा विदेशका विभिन्न ठाउँमा रहेका परिवारका सदस्यहरू सकेसम्म आफ्नो जन्मघर वा पुर्ख्यौली घरमा फर्कन्छन् ।
मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद लिने, आफन्त भेटघाट गर्ने, मीठो खाने र नयाँ कपडा लगाउने परम्परा दशैंसँग जोडिएको छ । यसकारण दशैंलाई नेपाली समाजमा पारिवारिक मिलन, आपसी सद्भाव र आशीर्वादको पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ ।
दशैंको मूल धार्मिक पक्ष शक्ति तथा देवी उपासना हो। नवरात्रका नौ दिन दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा गर्ने र दशमीका दिन असत्यमाथि सत्य तथा अधर्ममाथि धर्मको विजय भएको सम्झना गर्ने परम्परा छ । दशैंसँग देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेको कथा तथा रामले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेको धार्मिक मान्यता जोडिन्छ । त्यसैले दशमीलाई विजयको दिन अर्थात् विजया दशमी भनिन्छ ।
यस बर्षको दशैं कहिले के गर्ने ?
१. घटस्थापना — असोज २५ गते
घटस्थापनलाई दशैंको पहिलो दिन अर्थात एक महत्वपूर्ण दिनका रुपमा मानिन्छ । यस दिन घरमा शुद्ध स्थानमा कलश स्थापना गरी दुर्गा भवानीको पूजा गरिन्छ । यही दिन विधिपूर्वक जमरा राखिन्छ ।
यस बर्षको घटस्थापनाको शुभ साइत बिहान ११ः४७ बजे रहेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ । यस वर्ष चित्रा नक्षत्र र वैधृति योगसमेत रहेकाले घटस्थापना गर्नुअघि सम्बन्धित शान्ति कर्म गर्नुपर्ने समितिको भनाइ छ ।
जमरा राख्दा प्रायः जौ, मकै लगायतका बीउलाई माटो वा बालुवामा छरेर अँध्यारो तथा शुद्ध स्थानमा राखिन्छ। केही दिनपछि उम्रिएको पहेँलो जमरा दशमीका दिन टीकासँगै प्रसादका रूपमा लगाइन्छ। ।
२. झण्डा फेर्ने — असोज २६
दशैंको दोस्रो दिन विभिन्न धार्मिक तथा शक्तिपीठसँग सम्बन्धित स्थानमा झण्डा फेर्ने परम्परा रहन्छ।
२०८३ सालमा झण्डा फेर्ने शुभ साइत बिहान १०ः०७ बजे रहेको छ। समितिका अनुसार यसका लागि पश्चिम मोहडा उपयुक्त रहेको उल्लेख गरिएको छ ।
३. फूलपाती — असोज ३१
फूलपाती दशैंको अत्यन्त महत्वपूर्ण दिन हो। यस दिन नवपत्रिका तथा विभिन्न पवित्र वनस्पति/फूलपाती भित्र्याएर देवीको पूजा गरिन्छ।
२०८३ सालमा असोज ३१ गते शनिबार फूलपाती परेको छ। सोही दिन तुलजा भवानी यात्राको साइत बिहान ७ः३७ बजे र तुलजा भवानीलाई स्थिरासनमा राख्ने साइत बिहान १०ः३९ बजे रहेको छ।
फूलपातीसँगै दशैंको वातावरण अझ उत्सवमय हुन्छ। रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कारणले घरबाट बाहिर रहेका मानिसहरू पनि यस समयसम्म घर फर्कने क्रम बढ्छ।
४. महाअष्टमी — कात्तिक १
महाअष्टमीमा देवी दुर्गाको विशेष पूजा–आराधना गरिन्छ। कतिपय शक्तिपीठ तथा घरमा परम्पराअनुसार बलि दिने चलन पनि छ ।
यस दिन राति कालरात्रि पूजा गर्ने परम्परा छ। २०८३ सालमा कात्तिक १ गते आइतबार महाअष्टमी तथा कालरात्रि पर्व परेको छ।
५. महानवमी — कात्तिक ३
महानवमीमा देवीका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरिन्छ। विशेषगरी हातहतियार, औजार, सवारी साधन तथा आफूले प्रयोग गर्ने उपकरणको पूजा गर्ने परम्परा धेरै ठाउँमा छ ।
दुर्गा भवानीले दुष्ट शक्तिमाथि विजय प्राप्त गरेको धार्मिक मान्यतासँग पनि नवमी जोडिएको छ ।
६. विजया दशमी — कात्तिक ४ गते
कात्तिक ४ गते बुधबार, २१ अक्टोबर २०२६ यस वर्षको मुख्य दशैं अर्थात् विजया दशमी हो। यही दिन अधिकांश नेपालीले आफ्ना मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्छन्।
टीकाको उत्तम साइत
देवी विसर्जन : बिहान ८ः४९ बजे
टीकाको उत्तम साइत : बिहान १०ः२६ बजे
समितिका अनुसार टीका लगाउने व्यक्तिले पश्चिम फर्किएर टीका थाप्ने उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि सामान्य रूपमा विजया दशमीको दिनभर मान्यजनबाट टीका तथा आशीर्वाद लिन सकिने भएकाले सबैले अनिवार्य रूपमा यही समयमा मात्र टीका लगाउनुपर्छ भन्ने हुँदैन।
टीका–जमराको महत्व र अर्थ
दशैंको टीका सामान्यतया दही, अक्षता, अबिर तथा अन्य शुभ सामग्री मिसाएर लगाइन्छ। जमरा समृद्धि, उर्वरता र शुभताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।
मान्यजनले टीका र जमरा लगाइदिँदै परिवारका सदस्यलाई दीर्घायु, सुख, शान्ति, समृद्धि र सफलताको आशीर्वाद दिने परम्परा छ ।